written by Daw Saw Thein Dan

ရခိုင္လူမ်ိဳးတို႔သည္ AD ၆ ရာစု ေဝသာလီေခတ္ကပင္ စာအေရးအသားတတ္ေျမာက္ခဲ့ၾကသည္။ ယင္းေခတ္ကပင္ စာအေရးအသားတတ္ေျမာက္ခဲ့ၾကသည္။ ယင္းေခတ္က ေက်ာင္းစာမ်ားကို ျဗဟၼဟီပြါးအကၡရာျဖင့္ ေရးထိုးခဲ့ၾကသည္။ ယင္းေခတ္က သကၠဋ ႏွင့္ သကၠဋေရာ ပါဠိဘာသာစကားကို သံုးစြဲခဲ့သည္။ ေဝသာလီေခတ္သံုး အကၡရာမွတဆင့္ အဆင့္ဆင့္အေရးအသားေျပာင္းလာကာ ေလးၿမိဳ႕ေခတ္တြင္ လက္ရွိရခိုင္အကၡရာမ်ိဳးျဖစ္လာခဲ့ သည္။ ေလးၿမိဳ႕ေခတ္ (၉၅၇-၁၄၃၀)တြင္ သံုးစြဲေသာဘာသာစကားမွာ ယေန႔ေျပာဆိုသံုးစြဲေသာ ရခိုင္ဘာသာစကား ျဖစ္သည္။ ရခိုင္သမိုင္းတေလွ်ာက္ ကဗ်ာ၊ လကၤာ၊ စကားေျပအမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ စာေပေရးသားခဲ့ၾကသည္။

ေရွးေခတ္ ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ စာေပသင္ရာဌာနသည္ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားျဖစ္ပါသည္။ ရခိုင္စာေပေရးဖြဲ႕ နည္းအေျခခံျဖစ္ေသာ သင္ပုန္းႀကီး၊ အသတ္ငယ္၊ အသတ္ႀကီးတို႔ကို ရခိုင္ဆိုနည္းဆိုဟန္ျဖင့္သင္ပါသည္။ ယင္းတို႔ကို တတ္ၿပီးပါက ဆံုးမစာကိုသင္ပါသည္။ ထို႔ေနာက္ ဘုရားရွိခိုးအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ ပရိတ္ႀကီးအပါအဝင္ ဗုဒၶစာေပကိုသင္ပါသည္။  ေလာကသာရပ်ိဳ႕သည္ ရခိုင္လူမ်ိဳးအတြက္ ဘဝေနနည္း Life Style လမ္းၫႊန္ျဖစ္ပါသည္။ ေလာကနီတိျဖစ္ပါသည္။

 

ထို႔ျပင္ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမ်ားတြင္ အတြက္အခ်က္ ဂဏန္းသခ်ၤာ၊ ေဈးတြက္၊ စပါးတြက္၊ ဝါးတြက္၊ သစ္တြက္၊ ေရႊတြက္ စသည့္လုပ္ငန္းသံုးသခ်ၤာမ်ားကိုလည္း လက္ဆင့္ကမ္းသင္ေပးပါသည္။ ကိုလိုနီေခတ္တြင္ အဂၤလိပ္စာသင္ ေက်ာင္းမ်ားရွိၾကေသာ္လည္း ရခိုင္သားအမ်ားစုမွာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမ်ား၌ ႐ိုးရာအစဥ္အလာစာသင္နည္းျဖင့္ စာသင္ခဲ့ၾကသည္။ စာေပတတ္ေျမာက္ခဲ့ၾကသည္။

လြတ္လပ္ေရးရၿပီးေနာက္ ႏွစ္ (၆၀)ေက်ာ္ေတာက္ေလွ်ာက္ ရခိုင္စာစစ္စစ္ စာအံသံမၾကားရေတာ့ပါ။ ျမန္မာ စာသည္ အေျခခံဥပေဒအရ ေက်ာင္းသံုး၊ ႐ံုးသံုးျဖစ္လာပါသည္။ ျမန္မာစာကလႊဲ၍ တျခားတိုင္းရင္းသားစာ မ်ားကို ေက်ာင္းမွာ မသင္ရသျဖင့္ ရခိုင္စာေရးစာဆိုသံမ်ားတိတ္ဆိတ္သြားပါသည္။

ယခုအခါ တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ေတာင္းဆိုခ်က္မ်ားေၾကာင္း “၂၀ဝ၈ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံုအေျခခံဥပေဒ” ၏ ႏိုင္ငံေတာ္အေျခခံမူမ်ားေခါင္းစဥ္ ေအာက္ပုဒ္မ ၂၂(က)အရ ႏိုင္ငံေတာ္သည္ –

(က)    တိုင္းရင္းသားမ်ား၏စကား၊ စာေပ၊ အႏုပညာ၊ ယဥ္ေက်းမႈတို႔ကို ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ေစရန္ ကူညီေဆာင္ရြက္သည္ဟုပါရွိသည့္အတိုင္း တိုင္းရင္းသားတို႔၏စာကို ေက်ာင္းမ်ားတြင္ သူငယ္တန္း၊ ပထမတန္း၊ ဒုတိယတန္း တို႔၌ သင္ၾကားခြင့္ရခဲ့ပါသည္။

ဤသို႔သင္ၾကားခြင့္ရေတာ့မည္ဟု ၂၀၁၃ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းတြင္သိရွိလာခဲ့သျဖင့္ ရခိုင္စာကိုသူငယ္တန္း၊ ပထမတန္းႏွင့္ ဒုတိယတန္းတို႔တြင္သင္ၾကားရန္ အတန္းအလိုက္ ရခိုင္စာျပ႒ာန္းစာအုပ္မ်ားလိုအပ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ထိုစဥ္က ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးလွေမာင္တင္က ၂၀၁၃ ေဖေဖာ္ဝါရီ (၁၃)တြင္ အစည္းအေဝးေခၚယူၿပီး ရခိုင္ ဖတ္စာ သူငယ္တန္း၊ ပထမတန္းႏွင့္ ဒုတိယတန္းစာအုပ္မ်ားျပဳစုေရးအဖြဲ႕ျဖစ္ေသာ “ရခိုင္စာ သင္႐ိုးၫႊန္းတမ္း ျပဳစုေရး ေကာ္မတီ” ကို ဖြဲ႕စည္းေပးခဲ့ပါသည္။

ယင္းဖတ္စာအုပ္မ်ားကို ၂၀၁၃-၂၀၁၄ ပညာသင္ႏွစ္တြင္သင္ၾကားမည္ျဖစ္၍ စာအုပ္မ်ား႐ိုက္ႏွိပ္ရန္ စာမဴ ျပဳစုေပးရပါမည္။ ဤသို႔ စာအုပ္မ်ားျပဳစုဖို႔အတြက္ အခ်ိန္တစ္လသာေပးပါသည္။ တစ္လအတြင္း ယင္းျပ႒ာန္းစာအုပ္ မ်ားကို အေခ်ာသတ္ေရးေပးရန္မွာ တာဝန္ႀကီးလွပါသည္။ မလြယ္ကူေသာကိစၥျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ၿမိဳ႕နယ္ပညာ ေရးမွဴး(ၿငိမ္း)ဆရာႀကီး ဦးေမာင္ဗဟိန္းႏွင့္အဖြဲ႕တို႔မွာ လိုအပ္လွ်င္ခ်က္ခ်င္းသင္ႏိုင္ရန္ သူငယ္တန္းမွစတုတÄတန္း အထိ ရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားအသင့္ျပဳစုၿပီးရွိပါသည္။ ယင္းအဖြဲ႕မွျပဳစုေသာ ရခိုင္သင္ပုန္းႀကီးဖတ္စာကို “အမင့္ပ်ိဳးခင္း” အခလြတ္ ရခိုင္စာသင္ေက်ာင္းတြင္ ကြ်န္မကိုယ္တိုင္ကေလးမ်ားအားသင္ျပေပးလ်က္ရွိပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယင္း ဆရာႀကီးတို႔အဖြဲ႕ျပဳစုၿပီးေသာ ရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားကိုအေျခခံ၍ ရခိုင္ျပည္နယ္ဥပေဒခ်ဳပ္ ဦးလွသိန္း(ဥကၠ႒)၊ ဦးေဇာ္ဝင္းႏိုင္ (အတြင္းေရးမွဴး) ႏွင့္ ကြ်န္မ အပါအဝင္ (၂၆)ဦးပါဝင္ေသာ ရခိုင္စာသင္႐ိုးၫႊန္းတမ္းျပဳစုေရးေကာ္မတီ တို႔သည္ ျပဳျပင္မြမ္းမံေရးသားခဲ့ၾကရာ ရခိုင္ျပည္ရွိေက်ာင္းမ်ားတြင္ ယခုသင္ေနသည့္ ရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားျဖစ္ေပၚ လာပါသည္။

ဤရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားကို ၂၀၁၃-၂၀၁၄ စာသင္ႏွစ္ စက္တင္ဘာတြင္ ရခိုင္ျပည္နယ္ေက်ာင္းမ်ား၌ စတင္ သင္ၾကားခဲ့ပါသည္။ ယင္းဖတ္စာအုပ္မ်ားကို အစိုးရက ေက်ာင္းသားမ်ားအား အခမဲ့ျဖန္႔ေဝေပးခဲ့ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းစာအုပ္မ်ားမွာ ယခု ၂၀၁၄-၂၀၁၅ စာသင္ႏွစ္အတြက္ ေနာက္ထပ္ေရာက္မလာေသးပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ယခုႏွစ္တြင္ ေက်ာင္းသားမ်ားမွ ဖတ္စရာစာအုပ္မ်ားမရရွိၾကေသးပါ။ ေက်ာင္းသားမ်ားအား စာအုပ္မ်ား ႏွစ္စဥ္ပံုမွန္ျဖန္႔ေဝဖို႔ လိုအပ္ပါသည္။

ကေလးမ်ားသည္ မူရင္းမိခင္ဘာသာစကား Mother Tongue ကို ပထမဆံုးသင္ယူသည္။ သူတို႔နားလည္ ၿပီးေသာ ဘာသာစကားအေပၚအေျခခံ၍သင္ပါက အယူအဆ၊ သေဘာတရား၊ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို အလြယ္ကူဆံုးသင္ယူႏိုင္ၾကသည္။ မူလတန္းတြင္ မိခင္ဘာသာစကားျဖင့္ သင္ၾကားေရးသည္ UNESCO ၏ အေျခခံမူလည္းျဖစ္သည္။ ယခုကဲ့သို႔ မူလတန္းေအာက္ဆင့္တြင္ ရခိုင္စာသင္ၾကားခြင့္ရသျဖင့္ ႏိုင္ငံေတာ္အား ေက်းဇူးတင္ရွိပါသည္။

လက္ရွိ ရခိုင္စာသင္ျပေနေသာ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ား၊ ဆရာႀကီး၊ ဆရာမႀကီးမ်ားႏွင့္ စစ္ေတြၿမိဳ႕နယ္ပညာေရးမွဴး တို႔အား ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းခ်က္ႏွင့္ ေက်ာင္းသားမ်ားအား ကိုယ္တိုင္သင္ျပေနသည့္ ကြ်န္မ၏ အေတြ႕အႀကံဳ မ်ားအရ ဤရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားအား ရခိုင္သူငယ္တို႔သင္ၾကားရသည္ကို အလြန္ေပ်ာ္ရႊင္ၾကပါသည္။ မိမိတို႔ ရခိုင္အသံထြက္ျဖင့္ဆိုရေသာစာမ်ားကိုဖတ္၍ မဝၾကပါ။ အေရြ႕ကဗ်ာမ်ားကိုဖတ္ရသည္ကို အလြန္ေပ်ာ္ၾက ပါသည္။ ဝမ္းေျမာက္အားတက္ၾကပါသည္။

ရခိုင္စာသင္ရန္တာဝန္ေပးျခင္းခံရေသာ ဆရာ/ဆရာမမ်ားသည္ ညည္းညဴမႈမရွိၾကပါ။ အမ်ိဳးသားစိတ္ အေျခခံ ျဖင့္ ရခိုင္စာသင္ျပရသည္ကို အပိုတာဝန္ဟုမယူဆၾကပါ။ ရခိုင္ဖတ္စာမ်ားကို ေလးစားစြာ သင္ျပၾက ပါသည္။

ဆက္လက္လုပ္ေဆာင္သင့္သည့္အခ်က္မ်ား

(၁)     ဆရာ/ဆရာမတို႔သည္ ရခိုင္စာသင္ရာ၌ သင္နည္းပံုစံတေျပးညီျဖစ္ဖို႔လိုအပ္ပါသည္။ ရခိုင္အစဥ္အလာ ဆိုနည္း၊ ဖတ္နည္း၊ သင္နည္းမ်ားကို ဆရာ/ဆရာမတို႔တတ္ကြ်မ္းဖို႔လိုသည္။ ယင္းေၾကာင့္  ဆရာ/ဆရာမ မ်ားအား သင္တန္းေပးဖို႔လိုပါသည္။

(၂)     တိုင္းရင္းသားစာသင္ခ်ိန္သည္ ေက်ာင္းခ်ိန္အတြင္းျဖစ္ဖို႔လိုပါသည္။ ေက်ာင္းခ်ိန္ျပင္ပတြင္ သင္ရသည္မွာအခက္အခဲရွိသည္။ ေက်ာင္းသားမ်ားမွာ အခ်ိန္ပိုမရွိၾကပါ။

(၃)     သင္ၿပီး သင္ခန္းစာမ်ားကို ျပန္လည္ဖတ္႐ႈေလ့လာရန္ စာေမးပြဲစစ္ဖို႔လိုသည္။ စာေမးပြဲမစစ္သျဖင့္ အေရး      မပါ၊ ေပါ့ဆစြာသင္ၾကား၊ သင္ယူမႈျဖစ္စဥ္ရွိေနသည္။

(၄)     မႏွစ္က ရခိုင္စာသင္ဆရာ/ဆရာမမ်ားကို တစ္လလွ်င္ သံုးေသာင္က်ပ္စီ သံုးလစာခ်ီးျမႇင့္သည္ဟုသိရသည္။ ဤကဲ့သို႔ ဆက္လက္ခ်ီးျမႇင့္ေပးလွ်င္ ပို၍ေကာင္းပါသည္။

(၅)     မိခင္ဘာသာစကားသည္ သင္ၾကားေရးမ႑ိဳင္ျဖစ္သင့္ပါသည္။ သို႔မွသာ သူတို႔ နားလည္ေသာစကားျဖင့္                 ဘာသာရပ္အေၾကာင္းအရာကိုေကာင္းစြာရွင္းျပႏိုင္ပါသည္။

(၆)     ရခိုင္သူငယ္မ်ားစိတ္ဝင္စားဖို႔ အေရြ႕ကဗ်ာၿပိဳင္ပြဲ၊ ေဝါဟာရစကားၿပိဳင္ပြဲ၊ ပန္းဝွက္ၿပိဳင္ပြဲမ်ား က်င္းပေပးသင့္ပါသည္။

(၇)     ရခိုင္စာသင္ျခင္းႏွင့္အတူ စာဖတ္ရွိန္ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအတြက္ ဖတ္စရာ႐ုပ္ျပ၊ ကာတြန္း၊ ပံုျပင္ စသည့္ ကေလးဖတ္              စာအုပ္မ်ားလိုပါသည္။ ဤသို႔ ရခိုင္ကေလးသူငယ္ ဖတ္စာေစာင္မ်ား ျဖစ္ေျမာက္ေရး ကို အားေပးသင့္ပါသည္။

(၈)     ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ရခိုင္ဖတ္စာအုပ္မ်ားကို ႏွစ္စကပင္အခ်ိန္မီျဖန္႔ျဖဴးေပးသင့္ပါသည္။ ယခုႏွစ္တြင္ ယင္းဖတ္ စာအုပ္မရေသးသျဖင့္ ယခင္ႏွစ္ေက်ာင္းသားေဟာင္းမ်ားမွ စာအုပ္ေဟာင္းမ်ားကို ရသေရြ႕ စုေဆာင္းၿပီး သင္ေနရပါသည္။

(၉)     တိုင္းရင္းစာသင္ျခင္းကို မူလတန္းေအာက္ဆင့္ႏွင့္ရပ္တန္႔မထားသင့္ပါ။ မူလတန္း အထက္ဆင့္၊ အလယ္တန္း၊ အထက္တန္းအထိ တျဖည္းျဖည္းတိုးျမႇင့္သင္ၾကားခြင့္ေပးသင့္ပါသည္။ သို႔မွသာ ေဒသအလိုက္ တိုင္းရင္းစာေပမ်ားဖြံ႕ၿဖိဳးလာႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္။

 

ေဒၚေစာသိန္းတန္

အထက္တန္းေက်ာင္းအုပ္ဆရာမႀကီး (ၿငိမ္း)

၂၀၁၅-ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလထုတ္ ရခိုင့္တန္ေဆာင္ မဂၢဇင္း ၊ အမွတ္ (၂၀)၊